Atopowe zapalenie skóry twarzy Objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie z AZS

Atopowe zapalenie skóry jest bardzo powszechną, przewlekłą chorobą skóry, która występuje u osób dorosłych, dzieci i niemowląt. W jej przebiegu skóra na twarzy i ciele jest bardzo sucha i łatwo ulega podrażnieniom. Typowe  atopowe zapalenie skóry przebiega w dwóch fazach, aktywnej (nazywanej również zaostrzeniem) i nieaktywnej (zwanej fazą uśpienia lub remisji). Ważne jest, aby osoby cierpiące na tę chorobę odpowiednio dbały o skórę i chroniły ją zarówno w fazie zaostrzenia jak i w fazie uśpienia objawów.

OBJAWY

Co to jest atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry (lub wyprysk atopowy) to niezakaźna, przewlekła choroba, w której skóra na twarzy i/lub ciele jest ciągle sucha, swędząca i łatwo ulega podrażnieniom. Jest to choroba zapalna, która występuje coraz częściej, zwłaszcza w krajach cywilizacji zachodniej. Choruje na nią 10% populacji świata (10 - 20% dzieci i 2-5% osób dorosłych), a w ciągu ostatnich 30 lat liczba rozpoznanych przypadków wzrosła o 200-300%.

Niemowlęta i małe dzieci chorują najczęściej. U 90% chorych objawy pojawiają się przed ukończeniem 5 roku życia, a u 80% - przed ukończeniem 2 roku życia.

U małych dzieci i niemowląt najczęściej zajętym obszarem skóry jest twarz, chociaż z wiekiem  może rozprzestrzenić się na inne obszary ciała. Atopowe zapalenie skóry twarzy występuje w każdym wieku i zazwyczaj pojawia się jako suche i szorstkie miejsca na skórze głowy, czole, wokół oczu i za uszami. Objawy występują również bardzo często na policzkach, zwłaszcza u niemowląt.

Objawy różnią się zależnie od osoby, pory roku, nawet od dnia. Osoby cierpiące na AZS opisują dwie wyraźne fazy skóry atopowej – nieaktywną (remisji), i aktywną (ostrą, z zaostrzeniami objawów).

Ilustracja skóry z objawami atopowego zapalenia skóry.
1. Zaburzenie czynności ochronnej bariery skórnej ułatwia dostęp bakteriom 2. Aktywacja komórek odpornościowych, stan zapalny 3. Świąd

W fazie zaostrzenia u chorych występuje intensywne swędzenie, a skóra jest mocno zaczerwieniona,  łuszczy się i ma nierównomierną powierzchnię. Czasem może wystąpić opuchlizna, a uszkodzona skóra może nawet lekko krwawić.


W fazie remisji objawy AZS to skóra sucha, lekko szorstka, skłonna do podrażnień skóra (stan – nie choroba – znany również jako

nadmierna suchość skóry), a na zaatakowanych obszarach mogą występować małe, zagojone pęknięcia.

Oprócz problemów spowodowanych przez samo podrażnienie skóry, atopowe zapalenie skóry może prowadzić do dalszych problemów fizycznych i psychicznych, jak brak snu, poczucie dyskryminacji, stres i ogólny brak pewności siebie - szczególnie w przypadku atopowego zapalenia skóry w obrębie twarzy. W rezultacie chorzy często ograniczają swoje codzienne życie, zmieniają styl ubierania się, makijaż, dietę i rezygnują z części zainteresowań i aktywności. Choroba może mieć negatywny wpływ na relacje międzyludzkie, jeżeli chory czuje, że objawy zmniejszają jego atrakcyjność.


Profil kobiety z czerwoną skórą na policzku.
Atopowe zapalenie skóry może prowadzić do wielu problemów fizycznych i psychicznych, jak stres i brak pewności siebie.
Szorstka skóra, wyglądająca na zakażoną.
Objawy w fazie zaostrzeń mogą obejmować silne swędzenie, zaczerwienienie skóry, szorstkość i bolesność skóry, a nawet lekkie krwawienia.

Możesz mieć AZS, jeśli...

  1. Twoja skóra jest sucha oraz zaczerwieniona, i w przeciwieństwie do skóry suchej i bardzo suchej tego stanu nie można wyleczyć, a jedynie łagodzić objawy.
  2. Twoja skóra łatwo się łuszczy, ulega zgrubieniu i pękaniu. Silnie swędzi i ma skłonność to zaczerwienienia oraz stanów zapalnych. Jest to spowodowane nie tylko niedoborem wilgoci, ale również zaburzeniem metabolizmu kwasów tłuszczowych, które prowadzi do naruszenia czynności bariery skórnej.
  3. Twoja sucha skóra ma okresy nasilenia objawów.

Jeżeli nie masz pewności co do swoich objawów, zasięgnij porady lekarza lub dermatologa.

PRZYCZYNY I CZYNNIKI WYWOŁUJĄCE

Potencjalne przyczyny i czynniki wywołujące atopowe zapalenie skóry

Nie ma konkretnej potwierdzonej przyczyny atopowego zapalenia skóry. Niestety, nie ma też na nie lekarstwa. Jednak unikanie czynników wywołujących objawy i codzienna aktywna i intensywna pielęgnacja mogą przedłużać fazy bezobjawowe AZS, a doraźne leczenie oferuje szybką ulgę i złagodzenie objawów w fazie zaostrzenia schorzenia.

Istnieje wiele teorii dotyczących genetycznych i środowiskowych uwarunkowań rozwijania się atopowego zapalenia skóry. Teorie te obejmują:


  • Powiązania genetyczne. Atopowe zapalenie skóry jest najpowszechniejszą postacią wyprysku alergicznego i jest ściśle powiązane z astmą i katarem siennym.

Jeżeli atopowe zapalenie skóry występuje u obojga rodziców, prawdopodobieństwo, że ich dziecko odziedziczy chorobę rodziców, wynosi 60-80%.

  • Klimat/Zanieczyszczenie środowiska. Wydaje się, że ryzyko choroby wzrasta u osób żyjących w krajach rozwiniętych, w miastach (zwłaszcza o wysokim poziomie zanieczyszczenia powietrza) oraz w zimnym klimacie. Na przykład, prawdopodobieństwo zachorowania u dzieci jamajskich mieszkających w Londynie jest dwukrotnie większe, niż u dzieci żyjących na Jamajce.
  • Płeć. Kobiety są trochę bardziej podatne na atopowe zapalenie skóry, niż mężczyźni.
  • Wiek matki w chwili urodzenia dziecka. Im starsza matka, tym większe szanse, że dziecko będzie miało atopowe zapalenie skóry.


Kobieta używająca inhalatora.
Jeżeli rodzic choruje na atopowe zapalenie skóry, astmę lub katar alergiczny, prawdopodobieństwo, że jego dziecko zachoruje na AZS jest większe.
Smog w mieście
Życie w rejonach o wyższym poziomie zanieczyszczenia powietrza zwiększa ryzyko zachorowania na atopowe zapalenie skóry.
atopowe-zapalenie-skóry

Istnieją cztery patogenetyczne czynniki atopowego zapalenia skóry:

1. Dziedziczny niedobór filagryny; niedobór składników naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), np. aminokwasów.
2. Zaburzenia metabolizmu lipidów naskórka (ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe) i zaburzenia powstawania lipidów barierowych skóry.

Czynniki te prowadzą do powstania suchej skóry z zaburzoną czynnością bariery skórnej. To ułatwia przenikanie mikroorganizmów do skóry, a przede wszystkim:

3. Rozwój bakterii (Staphylococcus aureus) i wytwarzanie antygenów.
4. Wpływ czynników środowiskowych, np. substancje drażniące, alergeny, zanieczyszczenia.

Sucha, podrażniona skóra reaguje stanem zapalnym i uczuciem swędzenia. Uciążliwe swędzenie może prowadzić do drapania. To z kolei narusza barierę skórną i stwarza wilgotne środowisko, idealne dla rozwoju bakterii. A to z kolei powoduje podrażnienie i ponowne swędzenie i stan zapalny. I tak trwa cykl atopowy - Błędne Koło Skóry Atopowej (zobacz ilustracje).

CZYNNIKI DODATKOWE

Dodatkowe czynniki przyczyniające się do AZS

Jest wiele czynników, które mogą nasilić istniejące objawy. Są one bardzo indywidualne, a należą do nich:

  • niektóre pokarmy i napoje (zwłaszcza produkty mleczne, orzechy, skorupiaki i alkohol)
  • alergeny (roztocza kurzu domowego, pyłki i/lub kurz) 
  • formaldehydy
  • detergenty środków do prania
  • stres
  • bezsenność
  • pot
  • dym papierosowy


 Czytaj dalej o czynnikach, które wpływają na skórę.



Kobieta ze zwieszoną głową w pozycji wyrażającej stres, z ręką dotykającą czoła
Jest wiele czynników, między innymi stres i bezsenność, które mogą nasilać objawy atopowego zapalenia skóry.
ROZWIĄZANIA

Kontrolowanie objawów atopowego zapalenia skóry

Chociaż na atopowe zapalenie skóry, jako takie, nie ma lekarstwa, można je kontrolować poprzez właściwą, konsekwentną i regularną pielęgnację.

Emolienty

Emolienty mają kluczowe znaczenie w pielęgnacji skóry z AZS i powinny być używane codziennie, niezależnie od tego, czy skóra jest w aktywnej, czy nieaktywnej fazie AZS. Emolienty występują w postaci mleczek, kremów do twarzy, maści oraz płynów, emulsji pod prysznic i do kąpieli, które natłuszczają skórę i pomagają utrzymać jej jędrność, wilgotność oraz ochronę przed substancjami drażniącymi. Ich stosowanie pomaga również zapobiegać swędzeniu i może zmniejszyć częstość występowania stanów zaostrzenia schorzenia.

Rola emolientów polega na zapobieganiu przechodzenia atopowego zapalenia skóry w stan zaostrzenia. Jest to podstawowa pielęgnacja przy AZS.


W przypadku atopowego zapalenia skóry twarzy szczególnie ważne jest, aby środki nawilżające stanowiły część codziennej pielęgnacji skóry.
Kobieta relaksująca się w kąpieli z pianą
Zaleca się stosowanie emulsji do kąpieli i pod prysznic, które nawilżają skórę.
Kobieta nakładająca krem na lewy policzek.
Stosuj środki nawilżające codziennie, jeżeli cierpisz na atopowe zapalenie skóry twarzy.

Do głównych składników emolientów mogą należeć:

  • Kwasy tłuszczowe omega-6 uzyskiwane z oleju z wiesiołka i oleju z pestek winogron. Te substancje koją i odżywiają zmienioną chorobowo skórę, jednocześnie uzupełniając naturalną barierę ochronną skóry.
  • Licochalcone A (wyciąg z korzenia lukrecji). Jest to naturalna substancja przeciwzapalna i przeciwutleniająca, która zmniejsza zaczerwienienie i łagodzi stan zapalny.


Leczenie dermatologiczne

Terapie farmakologiczne, takie jak maści do stosowania miejscowego (zwykle zawierające hydrokortyzon) pomagają kontrolować objawy podczas stanów zaostrzenia AZS oraz zmniejszać stan zapalny i świąd.

Kortykosteroidy są bardzo skuteczne i działają szybko oraz łagodzą świąd w przypadkach ciężkich zaostrzeń choroby. Jednak nie można stosować ich długotrwale, ponieważ zbyt długie stosowanie może wywołać niepożądane efekty uboczne, a przy dłuższym stosowaniu tracą skuteczność. 
Nie można ich stosować na duże powierzchnie skóry.

Kobieta nakładająca krem na podbródek.
Kiedy potrzebujesz szybkiej ulgi, możesz zastosować hydrokortyzon. Jednak nie zaleca się jego długotrwałego stosowania.

Codzienne dbanie o skórę z atopowym zapaleniem

 

  • Niskie temperatury, szczególnie w nocy, pomagają, ponieważ ograniczają pocenie się, które powoduje podrażnienia i swędzenie.
  • Produkty do podstawowej pielęgnacji najlepiej trzymać w lodówce, ponieważ nakładanie schłodzonych kremów i mleczek daje dodatkową ulgę w przypadku świądu.
  • Makijaż nie jest przeciwwskazany, ale najlepiej stosować produkty do skóry wrażliwej. 
  • Pomocny może być dzienniczek, który pomaga monitorować, czy niektóre pokarmy lub napoje mają wpływ na pojawianie się lub zaostrzanie objawów.
  • Pomóc mogą też wyjazdy wakacyjne w miejsca umożliwiające leczenie klimatyczne, np. nad Morze Północne, Atlantyk, Morze Martwe, Morze Śródziemne lub rejony wysokogórskie.
  • Ćwiczenia relaksacyjne, jak joga i medytacja, mogą pomóc złagodzić stres – jeden z czynników, które zaostrzają atopowe zapalenie skóry twarzy.
  • W przypadku swędzenia lepiej jest oklepywać skórę, niż drapać ją. Oklepywanie koi skórę i nie uszkadza jej. Po prysznicu łagodnie oklep skórę prawie do sucha, a następnie natychmiast nałóż krem / mleczko pielęgnacyjne.
  • Dbaj, aby paznokcie dziecka były zawsze krótko obcięte i gładkie, aby zapobiec infekcjom zadrapanych miejsc.
  • Unikaj podrażnień mechanicznych, np. ostrych gąbek do mycia.




Kobieta zapisuje coś w notatniku.
Spróbuj kontrolować objawy, na przykład sporządzając notatki.
Kobieta relaksująca się z płatkami na oczach.
Stosuj kompleksowe podejście do zdrowia: próbuj unikać stresu i relaksuj się – stres może wywołać objawy atopowego zapalenia skóry.

Jeżeli masz wątpliwości, jaki schemat pielęgnacji skóry wybrać, zasięgnij porady lekarza lub dermatologa.